Manieryzm, wczesny barok
Z końcem XVI w. i w pierwszej połowie następnego stulecia powstały w Polsce dla złotnictwa warunki do dalszego pomyślnego rozwoju. Łączy się to z przyjęciem uchwał Soboru Trydenckiego, które zaważyły na restytucji kościoła rzymskokatolickiego w Europie. W 1565 r. osiedlili się w Rzeczypospolitej jezuici, których działalność przyspieszyła postęp kontrreformacji. Obok jezuitów rozwijało działalność wiele nowych i zreformowanych zakonów, które cieszyły się poparciem króla Zygmunta III Wazy i możnowładców. Rekoncyliowano liczne kościoły oraz wznoszono nowe świątynie i klasztory. Zjawisko to spowodowało zapotrzebowanie na naczynia liturgiczne i wyposażenia zakrystii, a spe¬cyficzna dewocja przejawiała się w licznych fundacjach i zapisach testamentowych. W rezultacie, w omawianym okresie powstała bardzo duża ilość zachowanych do naszych czasów W7robów o kościelnym przeznaczeniu, co naturalnie nie znaczy, że nie wykonywano biżuterii i uzupełnień stroju. Jeśli chodzi o środowiska, nadal czynne były ośrodki, które doszły do głosu w czasach gotyku, równocześnie jednak obserwujemy działalność złotników i w mniejszych miastach. Na pierwszy plan wybijają się warsztaty krakowskie, z kolei na uwagę zasługują wyroby poznańskie, gdańskie, toruńskie, a także dzieła zwią¬zane z Lublinem, Lwowem, Warszawą czy Wilnem. Badania nad oma¬wianym okresem utrudnia w pewnym stopniu ogromna ilość zachowa¬nych obiektów, z drugiej zaś fakt, że prace warsztatów krakowskich, lwowskich, lubelskich i warszawskich nie były znaczone cechami miej¬skimi i imiennymi. W dziedzinie stylu od końca XVI w. zapanował manieryzm, od lat trzydziestych pojawiają się cechy właściwe dla baro¬ku, nadto w pierwszej połowie XVII w. obserwować można ponowne dojście do głosu stale aktualnych w złotnictwie form gotyckich. Jeśli chodzi o dekorację, obok ulegającego różnym przekształceniom orna¬mentu roślinnego pojawił się w czwartej ćwierci XVI w. ornament okuciowy, natomiast od lat trzydziestych XVII w. występują motywy chrząstkowe, później zaś chrząstkowo-małżowinowe. W dziedzinie stosowanych technik zaobserwować można wyraźną regresję grawerunków, na rzecz repusowania i odlewania poszczególnych elementów. Emalia i kameryzacja odgrywały mniejszą rolę, przy czym prawdopodobnie wyrobów zdobionych tymi technikami było jednak sporo.